İftar Duası: Zehebe'z-Zameü
Peygamberimiz orucunu açınca bunu söylerdi.
ذَهَبَ الظَّمَأُ، وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ، وَثَبَتَ الْأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ
Zehebe'z-zameü, ve'btelleti'l-urûk, ve sebete'l-ecru inşâallâh.
Susuzluk gitti, damarlar ıslandı, sevap da inşallah sabit oldu.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Savm (2357); İbn Ömer rivayeti
İftar Duası Anlamı
Zehebe'z-zameü duası üç kısa cümleden oluşur ve oruçlunun o anki hâlini anlatır. İlk cümle susuzluğun gittiğini söyler: gün boyu süren zorluk bitmiştir. İkinci cümle damarların ıslandığını söyler: beden rahatlamış, su ve yemekle yeniden canlanmıştır.
Üçüncü cümle ise geçici olandan kalıcı olana geçer: sevap da inşallah sabit oldu. Susuzluk birkaç saatte unutulur, fakat orucun karşılığı kalır. Oruçlu, sevabının kesinleştiğini iddia etmez; “inşallah” diyerek bunu Allah'ın dilemesine bağlar. Kısa bir duada hem şükür, hem umut, hem de tevazu vardır.
Duanın ifadeleri geçmiş zamandadır: susuzluk gitti, damarlar ıslandı. Rivayette de Peygamberimizin bunu “orucunu açınca” söylediği geçer. Bu yüzden duayı ilk yudumdan sonra okumak, sözlerin anlamına en uygun olanıdır.
İftar Duasının Kaynağı
Bu duayı Abdullah b. Ömer rivayet eder: Peygamberimiz orucunu açınca bu sözleri söylerdi (Ebû Dâvûd, Savm 2357). Dârekutnî bu rivayetin senedini hasen saymış, Elbânî de hasen kabul etmiştir.
Türkiye'de çok okunan “Allâhümme leke sumtü” duası ise bir tâbiînin Peygamberimizden sahabi adı anmadan naklettiği mürsel bir rivayettir ve senedi zayıftır (Ebû Dâvûd, Savm 2358). Bu nedenle Peygamberimizden nakledilen iftar duaları arasında senedi en sağlam olanı Zehebe'z-zameü'dür. İki duayı birlikte okumakta bir sakınca yoktur.
İftar Duası ve İftarın Sünnetleri
İftarla ilgili sahih rivayetler birkaç güzel alışkanlığı öğretir:
- Güneşin battığı kesinleşince iftarı geciktirmemek. Peygamberimiz, insanların iftarı acele ettikçe hayır üzere kalacağını bildirmiştir (Buhârî, Savm 1957; Müslim, Sıyâm 1098). Duayı uzatıp iftarı ertelemek gerekmez.
- Orucu taze hurmayla, yoksa kuru hurmayla, o da yoksa birkaç yudum suyla açmak. Enes, Peygamberimizin akşam namazından önce böyle iftar ettiğini anlatır (Ebû Dâvûd, Savm 2356; Tirmizî, Savm 696).
- Yemeğe besmeleyle başlamak, ilk yudumlardan sonra Zehebe'z-zameü duasını okumak.
- İftar vaktini dua için değerlendirmek. Tirmizî'nin hasen dediği bir rivayette oruçlunun duasının iftar edinceye kadar geri çevrilmeyeceği bildirilir (Daavât 3598); bazı muhaddisler bu rivayetin senedini zayıf bulmuştur.
- Başkalarına iftar ettirmek. Peygamberimiz, bir oruçluya iftar ettirenin onun sevabı kadar sevap alacağını, oruçlunun sevabından da hiçbir şey eksilmeyeceğini bildirmiştir (Tirmizî, Savm 807, hasen sahih).
İftar Duası Nasıl Ezberlenir?
Zehebe'z-zameü duası üç kısa cümledir ve her cümle bir öncekinin devamıdır. Anlam sırasını akılda tutmak ezberi kolaylaştırır:
- Birinci cümle susuzlukla ilgilidir ve “gitti” anlamındaki “zehebe” kelimesiyle başlar.
- İkinci cümle bedenle ilgilidir; içindeki “urûk” kelimesi damarlar demektir.
- Üçüncü cümle sevapla ilgilidir; “ecr” kelimesini içerir ve “inşâallâh” ile biter.
- Ramazan'ın ilk günlerinde her iftarda sesli okuyun; birkaç gün içinde ezberlenir. Çocuklara da iftar sofrasında bu şekilde öğretilebilir.
Sık Sorulan Sorular
İftar duası ne zaman okunur?
Besmeleyle orucu açtıktan sonra, ilk yudumlardan sonra okunur. Duanın sözleri susuzluğun gittiğini anlattığı için oruç açıldıktan sonra söylenmesi rivayetin ifadesine uygundur.
İftar duası okunmazsa oruç olur mu?
Olur. İftar duası orucun şartı değildir. Duayı bilmeyen ya da unutan kişinin orucu geçerlidir.
Hangi iftar duası doğru?
Zehebe'z-zameü duasının senedi hasendir. Allâhümme leke sumtü duası mürsel ve zayıf bir rivayetle gelir, fakat anlamı güzeldir. İkisi de okunabilir.
Oruç neyle açılır?
Sünnet olan, taze ya da kuru hurmayla açmaktır; hurma yoksa su ile açılır. Bunlar bulunmazsa başka bir yiyecekle açmakta sakınca yoktur.
İftar ettirene ne dua edilir?
Peygamberimizin ev sahibine yaptığı “Eftara indekümü's-sâimûn” duası okunur; bu dua ve kaynağı sitemizde ayrı bir sayfada anlatılır.