Ve Âhiru Da'vâhüm
Cennet ehlinin duası; duaların sonunda okunur.
Yunus Suresi 10. ayet
- 10
دَعْوٰيهُمْ ف۪يهَا سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ ف۪يهَا سَلَامٌۚ وَاٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ۟ ﴿١٠﴾
Da'vahum fiha subhanekellahumme ve tehiyyetuhum fiha selam, ve ahıru da'vahum enil hamdulillahi rabbil alemin.
Onların oradaki duası: «Allah'ım! Seni noksan sıfatlardan tenzih ederiz!» (sözleridir). Orada birbirleriyle karşılaştıkça söyledikleri ise «selâm» dır. Onların dualarının sonu da şudur: Hamd, Âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur.
Cennet Ehlinin Duası Ne Anlatır?
Ayetteki “da'vâ” kelimesi Kurtubî'ye göre dua demektir. Ayet cennet ehlinin sözlerini üç kelimede toplar: tesbih (“Sübhânekellâhümme”), selam ve hamd.
İbn Kesîr, İbn Cüreyc'ten şu açıklamayı nakleder: Cennet ehli canlarının çektiği bir kuş yanlarından geçince “Sübhânekellâhümme” der ve istedikleri getirilir; melek onlara selam verir, onlar da selamı alır; yiyip bitirince de Rablerine hamd ederler. Kurtubî de benzer bir yorum aktarır: Onlar isteklerini tesbih sözüyle dile getirir, hamd ile bitirirler.
Peygamberimiz cennet ehli hakkında “Onlara tesbih ve hamd, nefes alıp vermeleri gibi ilham edilir” buyurmuştur (Müslim, Cennet 2835). İbn Kesîr bunu, Allah'ın nimetleri durmadan arttığı için hamdin de hiç bitmemesiyle açıklar.
Kurtubî ayetten bir sonuç daha çıkarır: Tesbih ve hamd gibi övgü sözleri de dua sayılır. Buna Hz. Yûnus'un balığın karnında söylediği, açık bir istek içermeyen sözlerin hadiste “dua” diye anılmasını delil gösterir. Yûnus duası sitemizde ayrı bir sayfada yer alır.
Duaları Hamd ile Bitirmek
Kurtubî, dua eden kişinin cennet ehli gibi duasını “ve âhiru da'vâhüm eni'l-hamdü lillâhi rabbi'l-âlemîn” sözüyle bitirmesini müstehap sayar. Ona göre Sâffât suresinin son ayetlerini okumak da güzeldir; çünkü bu ayetler Allah'ı noksanlıklardan tenzihi, peygamberlere selamı ve âlemlerin Rabbine hamdi bir arada toplar. Sâffât suresinin son ayetleri sitemizde Sübhâne Rabbike adıyla ayrı bir sayfadadır.
İbn Kesîr de ayetten Allah'ın her durumda, başta da sonda da hamd edilen olduğu sonucunu çıkarır: Allah yaratılışın ve Kitabının başında kendine hamd etmiştir (En'âm 6:1; Kehf 18:1); cennet ehlinin son sözü de hamddir.
Dua sonlarında bu cümle çoğu zaman ayetteki “onların duası” yerine “bizim duamız” denilerek, “Ve âhiru da'vânâ eni'l-hamdü lillâhi rabbi'l-âlemîn” şeklinde söylenir. Bu, ayetin sözlerini kendi duasına uyarlamaktır; Kur'an okunurken ise ayet aslına göre okunur.
Sık Sorulan Sorular
Ve ahiru davahum ne demek?
“Onların dualarının sonu da şudur: Hamd, âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur” demektir. Yûnus suresinin 10. ayetinin son cümlesidir ve cennet ehlinin sözünü bildirir.
Dua nasıl bitirilir?
Kurtubî, duayı cennet ehli gibi “ve âhiru da'vâhüm eni'l-hamdü lillâhi rabbi'l-âlemîn” sözüyle bitirmeyi müstehap sayar ve Sâffât suresinin son üç ayetini okumayı da güzel bulur.
Ve âhiru da'vâhüm ile Sübhâne rabbike arasındaki fark nedir?
İkisi de duaların sonunda okunur. Ve âhiru da'vâhüm Yûnus 10'un son cümlesidir ve hamdi içerir. Sübhâne rabbike ise Sâffât suresinin son üç ayetidir; tenzihi, peygamberlere selamı ve hamdi birlikte içerir.
Ayetteki Sübhânekellâhümme ile namazdaki Sübhâneke aynı mı?
İkisi de “Allah'ım, seni bütün eksikliklerden uzak tutarım” anlamındaki aynı sözle başlar. Ayette bu söz cennet ehlinin duası olarak geçer. Namazın başında okunan Sübhâneke ise bu sözün ardından başka övgü cümleleriyle devam eder ve sitemizde ayrı bir sayfadadır.