Ezan Duası
Ezan bittikten sonra, Peygamberimize salavat getirip okunur.
اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ، وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ، آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ
Allâhümme Rabbe hâzihi'd-da'veti't-tâmmeti ve's-salâti'l-kâimeh, âti Muhammedeni'l-vesîlete ve'l-fazîleh, veb'ashü makâmen mahmûdeni'llezî veadteh.
Ey bu eksiksiz davetin ve kılınacak namazın Rabbi olan Allahım! Muhammed'e vesileyi ve üstün dereceyi ver. Onu kendisine vaat ettiğin övülmüş makama ulaştır.
Kaynak: Buhârî, Ezân (614); Câbir rivayeti: Bunu okuyan kıyamet günü Peygamberimizin şefaatine hak kazanır.
Ezan Duası Anlamı
Ezan duası, ezanın kendisini anarak başlar. “Eksiksiz davet”, ezanın tevhide çağrısıdır. İbn Hacer, Fethu'l-bârî'de bu davetin eksiksiz sayılmasını ortak koşmanın bir eksiklik olmasıyla ya da bu çağrının kıyamete kadar değişmeyecek olmasıyla açıklayan görüşleri nakleder. “Kılınacak namaz” ise ezanın çağırdığı namazdır; İbn Hacer en açık anlamın bu olduğunu söyler, kelimeyi “sürekli dua” diye anlayanlar da olmuştur.
Vesîle, sözlükte insanı büyük birine yaklaştıran şeydir. Peygamberimiz onu ayrıca tarif etmiştir: vesîle, cennette Allah'ın kullarından yalnız birine layık olan bir makamdır ve Peygamberimiz o kulun kendisi olmasını umduğunu söylemiştir (Müslim, Salât 384). Fazîlet ise bütün yaratılmışların üstündeki derece diye açıklanır; İbn Hacer bunun ayrı bir makam ya da vesîlenin açıklaması olabileceğini de söyler.
Makam-ı mahmûd “övülmüş makam” demektir. İsrâ suresinin 79. ayetinde Peygamberimize, Rabbinin onu övgüye değer bir makama göndereceğini umabileceği bildirilir; duadaki “vaat ettiğin” sözü bu ayete işaret eder. İbn Ömer, kıyamet günü ümmetlerin sırayla peygamberlerinden şefaat isteyeceğini, şefaatin sonunda Peygamberimize ulaşacağını ve makam-ı mahmûdun bu olduğunu anlatır (Buhârî, Tefsîr 4718). İbn Hacer'in İbnü'l-Cevzî'den naklettiğine göre âlimlerin çoğu da makam-ı mahmûdu büyük şefaat olarak anlamıştır.
Ezandan Sonra Okunuş Sırası
Abdullah b. Amr'ın rivayeti, ezanı duyan kişinin yapacaklarını sırasıyla verir: müezzinin söylediklerini tekrar etmek, ezan bitince Peygamberimize salavat getirmek, sonra onun için Allah'tan vesîleyi istemek. Aynı hadiste, Peygamberimiz için vesîle isteyene şefaatin helal olacağı da bildirilir (Müslim, Salât 384). Buna göre sünnete uygun sıra şöyledir:
- Ezan boyunca müezzinin sözlerini tekrar etmek. Ezan okunurken ne söyleneceği sitemizde ayrı bir sayfada anlatılır.
- Ezan bitince kısa bir salavat getirmek, örneğin “Allâhümme salli alâ Muhammed”. Aynı hadise göre bir salavat getirene Allah on kez salât eder.
- Ardından ezan duasını okumak.
- Sonra kişinin kendisi için dilediğini istemesi. Enes'in rivayetine göre ezan ile kamet arasında yapılan dua geri çevrilmez (Ebû Dâvûd, Salât 521; Tirmizî, Salât 212, hasen). Müezzinlerin sevapta kendilerini geçtiğini söyleyen birine de Peygamberimiz, onların söylediğini söylemesini, bitince istemesini ve isteğinin verileceğini bildirmiştir (Ebû Dâvûd, Salât 524; Elbânî hasen sahih).
Ezan Duasına Sonradan Eklenen Sözler
Türkiye'de yaygın okunan ezan duasında, Buhârî'deki metinde bulunmayan iki ilave yer alır. Bunları okumak duayı bozmaz; ama hangi sözün Peygamberimizden geldiğini bilmek gerekir.
“Ve'd-derecete'r-refîa” (ve yüksek dereceyi) sözü, “ve'l-fazîlete” kelimesinden sonra eklenir. Sehâvî bu ilaveyi hadis rivayetlerinin hiçbirinde görmediğini söyler (el-Makâsıdü'l-hasene). Şâfiî fakihi İbn Hacer el-Heytemî de bu ilavenin ve duayı “yâ erhame'r-râhimîn” diye bitirmenin aslı olmadığını belirtir; Hanefî fakihi İbn Âbidîn de Heytemî'nin bu tespitini ezan bahsinde aynen nakleder (Reddü'l-muhtâr). Anlamı güzeldir, fakat hadisin parçası değildir.
“İnneke lâ tuhlifu'l-mîâd” (Şüphesiz sen vaadinden dönmezsin) ise duanın sonuna eklenir. Bu söz, Câbir hadisinin Beyhakî'deki rivayetinde geçer; İbn Hacer el-Askalânî de Fethu'l-bârî'de bu ilaveyi kaydeder. Sehâvî, sözün Buhârî'nin Küşmeyhenî nüshasında da bulunduğunu söyler. Muhaddisler bu ilavenin sıhhatinde ayrılmıştır: Elbânî onu güvenilir rivayetlere aykırı (şâz) saymış, İbn Bâz ise Beyhakî'nin rivayetiyle sabit olduğunu söylemiştir. Söz, Âl-i İmrân suresinin 194. ayetinin sonudur: “şüphesiz sen vâdinden caymazsın!”
Duaya kişinin kendi güzel sözlerini eklemesi caizdir. Önemli olan, bu ilaveleri Peygamberimizin öğrettiği metnin parçası sanmamaktır.
Sık Sorulan Sorular
Ezan duası ne zaman okunur?
Ezan bittikten sonra, kısa bir salavatın ardından okunur. Ezan sürerken müezzinin sözleri tekrar edilir; dua ezan bitince yapılır. İbn Hacer de hadisteki “ezanı duyduğunda” ifadesinin, Müslim'deki rivayete göre ezanın bitişi olarak anlaşıldığını belirtir.
Ezan duası Türkçe okunabilir mi?
Dua her dilde yapılabilir. Hadisteki müjdeye uymak için Peygamberimizin öğrettiği Arapça sözleri anlamını bilerek okumak daha uygundur; Arapçasını henüz bilmeyen kişi anlamını kendi diliyle söyleyerek de Peygamberimiz için vesîle isteyebilir.
Adetli kadın ezan duası okuyabilir mi?
Evet. Hanefî kitapları hayız ve lohusalık hâlindeki kadını, o vakit namaz kılmadığı için ezana cevapla yükümlü tutmaz (İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr). Bu bir yasak değildir; ezan duası Kur'an ayeti değil bir dua olduğundan okunabilir.
Ezan duasından sonra ne yapılır?
Ezan ile kamet arası duanın geri çevrilmediği vakitlerdendir; kişi dünya ve ahiret için dilediğini isteyebilir. Kamet okunurken de sözleri ezandaki gibi tekrar edilir.