Rabbenâ İnnî Eskentu: Hz. İbrâhîm'in Kâbe Yanında Duası
İbrahim Suresi 35-39. ayetler
- 35
وَاِذْ قَالَ اِبْرٰه۪يمُ رَبِّ اجْعَلْ هٰذَا الْبَلَدَ اٰمِناً وَاجْنُبْن۪ي وَبَنِيَّ اَنْ نَعْبُدَ الْاَصْنَامَۜ ﴿٣٥﴾
Ve iz kale ibrahimu rabbic'al hazel belede aminen vecnubni ve beniyye en na'budel asnam.
Hatırla ki İbrahim şöyle demişti: «Rabbim! Bu şehri (Mekke'yi) emniyetli kıl, beni ve oğullarımı putlara tapmaktan uzak tut!»
- 36
رَبِّ اِنَّهُنَّ اَضْلَلْنَ كَث۪يراً مِنَ النَّاسِۚ فَمَنْ تَبِعَن۪ي فَاِنَّهُ مِنّ۪يۚ وَمَنْ عَصَان۪ي فَاِنَّكَ غَفُورٌ رَح۪يمٌ ﴿٣٦﴾
Rabbi innehunne adlelne kesiren minen nas, fe men tebiani fe innehu minni, ve men asani fe inneke gafurun rahim.
«Çünkü, onlar (putlar), insanlardan birçoğunun sapmasına sebep oldular, Rabbim. Şimdi kim bana uyarsa o bendendir. Kim de bana karşı gelirse, artık sen gerçekten çok bağışlayan, pek esirgeyensin.»
- 37
رَبَّـنَٓا اِنّ۪ٓي اَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّت۪ي بِوَادٍ غَيْرِ ذ۪ي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِۙ رَبَّـنَا لِيُق۪يمُوا الصَّلٰوةَ فَاجْعَلْ اَفْـِٔدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْو۪ٓي اِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ ﴿٣٧﴾
Rabbena inni eskentu min zurriyyeti bi vadin gayri zi zer'ın inde beytilkel muharremi rabbena li yukimus salate fec'al ef'ideten minen nasi tehvi ileyhim verzukhum mines semerati leallehum yeşkurun.
«Ey Rabbimiz! Ey sahibimiz! Namazı dosdoğru kılmaları için ben, neslimden bir kısmını senin Beyti Harem'inin (Kâbe'nin) yanında, ziraat yapılmayan bir vâdiye yerleştirdim. Artık sen de insanlardan bir kısmının gönüllerini onlara meyledici kıl ve meyvelerden bunlara rızık ver! Umulur ki bu nimetlere şükrederler.»
- 38
رَبَّـنَٓا اِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْف۪ي وَمَا نُعْلِنُۜ وَمَا يَخْفٰى عَلَى اللّٰهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْاَرْضِ وَلَا فِي السَّمَٓاءِ ﴿٣٨﴾
Rabbena inneke ta'lemu ma nuhfi ve ma nu'lin, ve ma yahfa alallahi min şey'infil ardı ve la fis sema.
«Ey Rabbimiz! Şüphesiz ki sen bizim gizleyeceğimizi de açıklayacağımızı da bilirsin. Çünkü ne yerde ne de gökte hiçbir şey Allah’a gizli kalmaz.»
- 39
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ي وَهَبَ ل۪ي عَلَى الْكِبَرِ اِسْمٰع۪يلَ وَاِسْحٰقَۜ اِنَّ رَبّ۪ي لَسَم۪يعُ الدُّعَٓاءِ ﴿٣٩﴾
Elhamdulillahillezi vehebe li alel kiberi ismaile ve ishak, inne rabbi le semiud dua.
«İhtiyar halimde bana İsmail'i ve İshak'ı lütfeden Allah'a hamdolsun! Şüphesiz Rabbim duayı işitendir.»
Duanın Hikâyesi: Hâcer ve İsmâil Vadide
Buhârî'deki uzun rivayete göre Hz. İbrâhîm, eşi Hâcer'i ve henüz süt emen oğlu İsmâil'i Kâbe'nin yerine yakın, o gün kimsenin yaşamadığı ve suyun bulunmadığı bir yere getirdi. Yanlarına bir dağarcık hurma ve bir kap su bırakıp geri döndü. Hâcer arkasından gelip onları bu ıssız vadide neden bıraktığını defalarca sordu; Hz. İbrâhîm dönüp bakmadı. Hâcer “Bunu sana Allah mı emretti?” diye sorunca “Evet” cevabını aldı ve “Öyleyse Allah bizi zayi etmez” deyip geri döndü (Buhârî, Ehâdîsü'l-enbiyâ 3364).
Hz. İbrâhîm, onların kendisini göremeyeceği bir tepeye varınca yüzünü Kâbe'nin yerine çevirdi, ellerini kaldırdı ve 37. ayetteki sözlerle dua etti. Rivayetin devamında Hâcer'in su ararken Safâ ile Merve arasında yedi kez gidip gelmesi, Zemzem'in çıkması ve Cürhüm kabilesinden bir topluluğun suyu bulup oraya yerleşmesi anlatılır.
38. ayetteki “gizleyeceğimizi de açıklayacağımızı da bilirsin” sözünü İbn Abbas ve Mukâtil, Hz. İbrâhîm'in Hâcer ile İsmâil için duyduğu hasret diye açıklar (Kurtubî). Taberî'nin İbn Abbas'tan aktardığı bir rivayette de Hz. İbrâhîm bu sözü onlardan ayrılırken, içindeki hüznü kastederek söylemiştir.
İbn Kesîr ise ayetlerdeki bu duayı ikinci bir dua sayar: Hâcer ile oğlundan ayrılırken edilen ilk duadan sonra, Kâbe yapıldıktan sonra edilmiştir; 39. ayette İshak için şükredilmesi de bunu gösterir.
Beni ve Oğullarımı Putlardan Uzak Tut
Hz. İbrâhîm şehrin güvenliğinden sonra kendisinin ve oğullarının putlara tapmaktan uzak tutulmasını ister. Tâbiîn âlimlerinden İbrâhîm et-Teymî vaazlarında şöyle derdi: “Allah'ın dostu İbrâhîm bile ‘Beni ve oğullarımı putlara tapmaktan uzak tut’ derken, bundan sonra kim kendini beladan emin görebilir?” (Taberî; Kurtubî). Mücâhid'e göre Allah bu duayı kabul etmiş, Hz. İbrâhîm'in oğullarından hiçbiri puta tapmamıştır (Taberî).
36. ayette Hz. İbrâhîm kendisine uyanların kendisinden olduğunu söyler, karşı geleni ise Allah'ın bağışlayıcılığına bırakır. Abdullah b. Amr'ın rivayetine göre Peygamberimiz bu ayeti ve Hz. Îsâ'nın Mâide suresindeki sözünü okuyunca ellerini kaldırıp ümmeti için ağlayarak dua etmiştir (Müslim, Îmân 202).
İnsanlardan Bir Kısmının Gönüllerini Onlara Meylettir
Ayette “insanların gönülleri” değil, “insanlardan bir kısmının gönülleri” denir. İbn Abbas, Mücâhid ve Saîd b. Cübeyr buna dikkat çeker: Hz. İbrâhîm “insanların gönülleri” deseydi Farslar, Rumlar, yahudiler ve hıristiyanlar oraya akın ederdi; “insanlardan bir kısmı” dediği için bu dua müminlere özgü oldu (Taberî; İbn Kesîr). İkrime, Atâ ve Tâvûs'a göre bu gönüller Kâbe'ye yönelir (Taberî).
Ayetteki “namazı dosdoğru kılmaları için” ifadesini İbn Kesîr, Taberî'den naklen şöyle açıklar: Allah o evi haram kılmıştır ki ehli onun yanında namazı kılabilsin. Şehrin güvenliği ve meyvelerle rızık dileği Bakara suresinin 126. ayetindeki duada da geçer; o dua sitemizde ayrı bir sayfada anlatılır.
Yaşlılıkta Verilen İki Oğul İçin Şükür
Bu bölüm 39. ayette bir hamd ile biter: Hz. İbrâhîm, ihtiyarlığında kendisine İsmâil'i ve İshak'ı veren Allah'a hamd eder. İbn Abbas'tan nakledilen bir rivayete göre İsmâil doğduğunda Hz. İbrâhîm doksan dokuz, İshak doğduğunda yüz on iki yaşındaydı (Kurtubî). Kur'an Yolu tefsiri, Tevrat'ta bu yaşların seksen altı ve yüz olarak geçtiğini belirtir ve bu hamdi, Hz. İbrâhîm'in daha önce sâlih bir evlat için ettiği duanın (Sâffât 37:100) kabulüne şükür olarak açıklar. O dua sitemizde ayrı bir sayfada yer alır.
“Şüphesiz Rabbim duayı işitendir” cümlesini Taberî, “Rabbim benim duamı da başkalarının duasını da işitir; hiçbiri O'na gizli kalmaz” diye açıklar. Dua 40 ve 41. ayetlerle devam eder: namaz için edilen “Rabbic'alnî mukîmes salâti” ve “Rabbenağfirlî”. İkisi de sitemizde ayrı sayfalarda yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Rabbena inni eskentu min zurriyyeti ne demek?
“Ey Rabbimiz! Ey sahibimiz! Namazı dosdoğru kılmaları için ben, neslimden bir kısmını senin Beyti Harem'inin (Kâbe'nin) yanında, ziraat yapılmayan bir vâdiye yerleştirdim” demektir (İbrâhîm 14:37). Hz. İbrâhîm bu sözle, Mekke'deki vadiye bıraktığı Hâcer ve İsmâil için dua etmiştir.
Hz. İbrahim'in Kâbe yanındaki duası hangi surede?
İbrâhîm suresinin 35-39. ayetlerindedir ve 13. cüzdedir. Dua 40 ve 41. ayetlerle tamamlanır.
Bu dua Bakara 126'daki Mekke duasıyla aynı mı?
Hayır. İbn Kesîr, Bakara 126'daki duayı Kâbe yapılmadan önceye, bu duayı Kâbe yapıldıktan sonraya bağlar. Mekke duası sitemizde ayrı bir sayfada yer alır.
Hz. İbrahim, Hâcer ve İsmâil'i neden vadiye bıraktı?
Buhârî'deki rivayete göre Hâcer'in “Bunu sana Allah mı emretti?” sorusuna Hz. İbrâhîm “Evet” diye cevap vermiştir. Kur'an Yolu tefsiri de onun Hâcer ile İsmâil'i Allah'tan aldığı bir işaretle Mekke'ye götürdüğünü belirtir.