Hz. Îsâ'nın ümmeti için arzı
Hz. Îsâ'nın ümmeti hakkındaki hükmü Allah'a bıraktığı söz. Peygamberimiz bu ayeti okuyup ümmeti için ağlamıştır.
Maide Suresi 118. ayet
- 118
اِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَاِنَّهُمْ عِبَادُكَۚ وَاِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَاِنَّكَ اَنْتَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ ﴿١١٨﴾
İn tuazzibhum fe innehum ibaduk, ve in tagfir lehum fe inneke entel azizul hakim.
Eğer kendilerine azap edersen şüphesiz onlar senin kullarındır (dilediğini yaparsın). Eğer onları bağışlarsan şüphesiz sen izzet ve hikmet sahibisin» dedi.
Bu Söz Ne Zaman Söylenir?
Ayet bir konuşmanın sonudur. Allah, Hz. Îsâ'ya insanlara kendisini ve annesini ilâh edinmelerini söyleyip söylemediğini sorar; Hz. Îsâ, onlara yalnızca Allah'a kulluk etmelerini söylediğini ve aralarından alındıktan sonra onları gözetenin yalnız Allah olduğunu bildirir (Mâide 116-117). Sonra bu sözle onları Allah'a bırakır.
Bu konuşmanın ne zaman olduğu konusunda iki görüş vardır. Katâde ve başkalarına göre kıyamet günü olacaktır; Katâde bunu ardından gelen “Bu, doğrulara, doğruluklarının fayda vereceği gündür” ayetine dayandırır (Mâide 119). Süddî'ye göre ise Allah bunu Hz. Îsâ'yı yanına yükselttiğinde sormuştur. Taberî bu görüşü tercih eder: Ayetteki ifade geçmişi anlatır; ayrıca hiçbir peygamber şirk üzere ölenin bağışlanmayacağından şüphe etmediği için Hz. Îsâ'nın âhirette onlar hakkında “bağışlarsan” demesi düşünülemez. İbn Kesîr ise Katâde'nin görüşünü daha açık bulur, çünkü Kur'an kıyamet günü olacak birçok şeyi kesinliğini göstermek için geçmiş zamanla anlatır.
Ayet Neden “Azîz ve Hakîm” ile Biter?
Bağışlama sözünden sonra “Gafûr ve Rahîm” beklenebilirdi; ayet ise “izzet ve hikmet sahibisin” diye biter. Kurtubî'ye göre bu, Allah'ın emrine teslim olmanın ve hükmü O'na bırakmanın ifadesidir; “Gafûr ve Rahîm” denseydi, şirk üzere ölenler için bağışlanma isteniyormuş gibi anlaşılabilirdi. Kurtubî, İbnü'l-Enbârî'den şu açıklamayı da aktarır: “Azîz ve Hakîm” iki şartı birden kuşatır; Allah azap etse de bağışlasa da üstün güç ve hikmet sahibidir. Bazılarının “Gafûr ve Rahîm” diye okuduğu nakledilir, fakat bu mushafta yoktur (Kurtubî, Kadı İyâz'ın eş-Şifâ'sından).
Hz. Îsâ'nın bu sözle ne kastettiği hakkında Kurtubî birkaç görüş sayar: Bir efendiden kulları için merhamet dilemek gibi bir yakarıştır, bu yüzden “sana isyan ettiler” dememiştir; ya da yalnızca Allah'ın hükmüne bir teslimiyettir. İbn Kesîr'e göre bu söz, dilemeyi Allah'a bırakmak ve Allah'a eş ve çocuk isnat eden Hıristiyanlardan uzaklaşmaktır.
Peygamberimizin “Allâhümme Ümmetî” Diye Ağlaması
Abdullah b. Amr b. Âs anlatır: Peygamberimiz, Hz. İbrâhîm'in “Çünkü, onlar (putlar), insanlardan birçoğunun sapmasına sebep oldular, Rabbim. Şimdi kim bana uyarsa o bendendir” diye başlayan sözünü (İbrâhîm 36) ve Hz. Îsâ'nın bu sözünü okudu. Ellerini kaldırdı, “Allâhümme ümmetî, ümmetî (Allahım, ümmetim, ümmetim)” dedi ve ağladı.
Allah, “Ey Cebrâil, Muhammed'e git, Rabbin daha iyi bilir, ona seni ağlatan nedir diye sor” buyurdu. Cebrâil gelip sordu, Peygamberimiz ona söylediğini bildirdi. Allah da “Ey Cebrâil, Muhammed'e git ve ona de ki: Biz seni ümmetin hakkında razı edeceğiz, seni üzmeyeceğiz” buyurdu (Müslim, Îmân 202).
Ebû Zer de Peygamberimizin bir gece sabaha kadar namazda bu ayeti tekrar tekrar okuduğunu anlatır (Nesâî, İftitâh 1010; İbn Mâce, İkâme 1350). Elbânî bu rivayete hasen demiştir.
Sık Sorulan Sorular
İn tuazzibhüm fe innehüm ibâdük ne demek?
“Eğer onlara azap edersen, onlar senin kullarındır” demektir. Taberî bunu “Onlar sana teslimdir; onlar için dilediğine engel olamaz, kendilerinden bir zararı uzaklaştıramazlar” diye açıklar. Ayetin ikinci yarısı, bağışlarsan da bunu izzet ve hikmetle yapacağını söyler.
Hz. İsa bu ayette Hıristiyanlar için af mı diler?
Kurtubî, Hz. Îsâ'nın kâfirin bağışlanmayacağını bilmediğini söylemeyi Allah'ın kitabına karşı bir cüret sayar. Onun güzel bulduğu yoruma göre “azap edersen” sözü küfür üzere ölenler, “bağışlarsan” sözü ölmeden önce tövbe edenler içindir. Süddî de bağışlamayı “onları Hıristiyanlıktan çıkarıp İslâm'a iletirsen” diye açıklar (Taberî).
Bu ayet ne zaman okunur?
Ayette bir vakit ya da sayı bildirilmez. Ebû Zer'in rivayeti, Peygamberimizin onu gece namazında okuduğunu gösterir. Hadiste bu ayetle birlikte okunan Hz. İbrâhîm'in duası da sitemizde ayrı bir sayfada yer alır.